ข้อมูลพื้นฐานจังหวัดราชบุรี

ข้อมูลพื้นฐานจังหวัดราชบุรี

พื้นที่ในบริเวณที่เป็นจังหวัดราชบุรีในปัจจุบัน อดีตเคยเป็นอาณาบริเวณที่มีสภาพแวดล้อมเอื้ออำนวยต่อการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์หลายยุคหลายสมัย นับแต่ชุมชนเริ่มแรกเมื่อหลานพันปีในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ซึ่งได้อาศัยความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่เพื่อยังชีพไม่ว่าจะเป็นการล่าสัตว์ เก็บหาผลหมากรากไม้หรือของป่า ตลอดจนทำการกสิกรรม^[1]

            จากความเป็นอยู่ที่เรียบง่ายของผู้คนเหล่านั้น เริ่มมีโครงสร้างทางสังคมที่สลับซับซ้อนและมีพัฒนาการทางเทคนิควิทยา ในการทำเครื่องมือเครื่องใช้อย่างค่อย ๆ เป็นค่อยไป จนกระทั่งเข้าสู่สังคมเมืองในสมัยทวาราวดีภายหลังที่กระแสอารยธรรมจากอินเดียได้แพร่หลายเข้ามา^[2] “ชยราชบุรี” คือชื่อเก่าที่สืบสานได้จากศิลาจารึกของเขมรโบราณที่ใช้เรียกขานดินแดนแห่งนี้ ก่อนที่จะปรากฏเป็น “ราชบุรี” ในศิลาจารึกสุโขทัยหลักที่ 1

บทบาทและความสำคัญของราชบุรีได้โดดเด่นอย่างชัดเจนในช่วง 200 ปีให้หลัง ด้วยทำเลที่ตั้งและระยะทางซึ่งไม่ไกลจากกรุงเทพเท่าใดนัก ประกอบกับการคมนาคมที่ก้าวหน้าขึ้น ทำให้ราชบุรีในปัจจุบันเจริญรุดหน้าไปอย่างรวดเร็ว

ที่ตั้งและอาณาเขตจังหวัดราชบุรี

การปกครองจังหวัดราชบุรี

สภาพภูมิประเทศจังหวัดราชบุรี

สภาพภูมิอากาศ

การคมนาคมและขนส่งจังหวัดราชบุรี

ตราประจำจังหวัดราชบุรี

---

[1] ชิน อยู่ดี, โบราณคดีเมืองราชบุรี. อนุสาร อ.ส.ท. ปีที่ 15 ฉบับที่ 9 (มีนาคม 2518), หน้า 22.

[2] ศรีศักร วัลลิโภดม. ราชบุรีเมืองท่าที่ถูกลืม.วารสารเมืองโบราณ ปีที่ 16 ฉบับที่ 2 (เมษายน – มิถุนายน 2533), หน้า 19.

ตราประจำจังหวัดราชบุรี

ตราประจำจังหวัด

            

ตราประจำจังหวัดราชบุรีเดิม

            ตราประจำจังหวัดราชบุรีเดิมเป็นอาร์ม (Arm) วงกลม ใช้สัญลักษณ์รูปน้ำหลากทุ่งมีภูเขาเป็นฉากหลังล้อมรอบด้วยวงกลมใหญ่ ส่วนบนท้องฟ้าเหนือภูเขานั้นมีตราครุฑซึ่งใช้เป็นตราแผ่นดินและเครื่องหมายของทางราชการกำกับด้วยข้อความว่า “จังหวัดราชบุรี” ที่ตอนล่างในกรอบอาร์มหมายถึงเขางู อันเป็นสถานที่สำคัญและรู้จักกันอย่างแพร่หลายทั้งในหมู่ชาวราชบุรีและจังหวัดใกล้เคียง

            ตราดังกล่าวเริ่มปรากฏใช้ครั้งแรกเมื่อปี 2500[1] สันนิษฐานว่าอาจจะเป็นคราวเดียวกับที่กระทรวงศึกษาธิการได้ฟื้นฟูกิจการลูกเสือแห่งชาติโดยขอความร่วมมือให้แต่ละจังหวัดทำสัญลักษณ์ขึ้น เพื่อใช้เป็นเครื่องหมายสำหรับติดผ้าพันคอแสดงภูมิลำเนาของกองลูกเสือซึ่งตั้งอยู่ในจังหวัดนั้น ๆ

     จังหวัดราชบุรีได้ใช้สัญลักษณ์ “เขางู” เป็นตราประจำจังหวัดตั้งแต่นั้นมา จนกระทั่งถึงปีพุทธศักราช 2509 จึงเห็นว่า เขางูนั้นสื่อความหมายไปในทางของโบราณสถาน มิได้มีความหมายเกี่ยวพันกับชื่อของจังหวัดว่า “ราชบุรี” (ภาษาบาลี ราช + ปุร หมายถึงเมืองแห่งพระราชา) แต่ประการใด จึงเป็นการสมควรที่จะได้กำหนดสัญลักษณ์ขึ้นใหม่เพื่อใช้เป็นตราประจำจังหวัดแทนตราเดิมที่ใช้อยู่ โดยได้มีหนังสือแจ้งความประสงค์ไปยังกรมการปกครองขอให้กรมศิลปากรพิจารณาออกแบบใหม่ต่อไป

การคมนาคมและขนส่งจังหวัดราชบุรี

แผนที่คมนาคมภายในจังหวัดราชบุรี

การคมนาคมและขนส่ง

                    

        จังหวัดราชบุรีมีทางหลวงแผ่นดิน  และทางหลวงจังหวัด  สำหรับใช้เดินทางติดต่อกับจังหวัดใกล้เคียงและกรุงเทพมหานคร  มีทางรถไฟสายใต้ผ่าน  อำเภอบ้านโป่ง  อำเภอโพธาราม  อำเภอเมืองราชบุรี   อำเภอปากท่อ  และมีทางรถไฟแยกไปจังหวัดกาญจนบุรีที่ อำเภอบ้านโป่ง       มีแม่น้ำแม่กลองเป็นเส้นทางคมนาคมทางน้ำที่สำคัญ

รถยนต์

เส้นทางสายเก่า              สายเพชรเกษม ทางหลวงหมายเลข 4  ผ่านบางแค-อ้อมน้อย-อ้อมใหญ่ -นครชัยศรี-นครปฐม-ราชบุรี

เส้นทางสายใหม่             เส้นทางหลวงหมายเลข ๓๓๘ จากกรุงเทพฯ-พุทธมณฑล-นครชัยศรี เข้าถนนเพชรเกษมบริเวณอำเภอนครชัยศรีก่อนถึงตัวเมืองนครปฐมประมาณ 16 กิโลเมตร จากนั้นใช้ถนนเพชรเกษมตรงไปตัวเมืองราชบุรี

รถโดยสารประจำทาง

 บริษัท ขนส่ง จำกัด มีบริการเดินรถ จากสถานีขนส่งสายใต้ไปจังหวัดราชบุรีทุกวัน วันละหลายเที่ยว ใช้เวลาเดินทางประมาณ ๒ ชั่วโมง และที่จังหวัดราชบุรี บริษัทราชบุรีกลุ่ม ๗๖ จำกัด  นอกจากนี้จากสถานีขนส่งราชบุรีมีรถโดยสารไปยังจังหวัดใกล้เคียงคือ นครปฐม กาญจนบุรี สมุทรสงคราม และเพชรบุรี

รถไฟ

การรถไฟแห่งประเทศไทย มีบริการรถไฟออกจากสถานีรถไฟหัวลำโพง และสถานีรถไฟธนบุรี(บางกอกน้อย) ทุกวัน ใช้เวลาเดินทางประมาณ ๒ ชั่วโมงติดต่อสอบถามรายละเอียดได้ที่หน่วยบริการเดินทาง สถานีรถไฟกรุงเทพฯ

สภาพภูมิอากาศจังหวัดราชบุรี

สภาพภูมิอากาศ

จังหวัดราชบุรี   ตั้งอยู่ในเขตที่ได้รับอิทธิพลจากมรสุ่มตะวันตกเฉียงใต้  แต่เนื่องจากมีเทือกเขาตะนาวศรีกั้นอยู่จึงทำให้ได้รับลมมรสุ่มจากมหาสมุทรอินเดียและทะเลอันดามันไม่เต็มที่จึงมีฝนตกน้อยในพื้นที่อำเภอที่ติดกับเทือกเขาตะนาวศรี  ได้แก่  อำเภอสวนผึ้ง  กิ่งอำเภอบ้านคา  และอำเภอจอมบึง  ฝนส่วนใหญ่จะถูกพัดเลยไปตกในแถบลุ่มแม่น้ำแม่กลอง  และด้านตะวันออกของพื้นที่จังหวัด ตามปกติฤดูฝนจะเริ่มตั้งแต่ประมาณเดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคม ส่วนฤดูหนาวจะเริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายนถึงเดือนมกราคมและสำหรับฤดูร้อนจะเริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน

สภาพภูมิประเทศจังหวัดราชบุรี

สภาพภูมิประเทศ

แผนที่ธรณีวิทยา จังหวัดราชบุรี ที่มา : กรมทรัพยากรธรณี 2550

            

           สภาพพื้นที่โดยทั่วไปของจังหวัดราชบุรีแบ่งออกเป็น 3 ลักษณะ คือ บริเวณชายแดนด้านทิศตะวันตก ซึ่งเป็นเขตติดต่อกับประเทศสารธารณรัฐสังคมนิยมพม่า มีแนวพรมแดนยาวประมาณ 60 กิโลเมตร เป็นเทือกเขาตะนาวศรีและป่าไม้ ความสูงประมาณ 200 – 300 เมตร เหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง ส่วนบริเวณตอนกลางของจังหวัดเป็นพื้นที่ราบลุ่มอุดมสมบูรณ์เนื่องจากมีแม่น้ำแม่กลองไหลผ่าน ความสูงประมาณ 1 -20 เมตรเหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง และบริเวณด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ของจังหวัดเป็นที่ราบต่ำ ความสูงประมาณ 1 – 10 เมตรเหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง

มีแม่น้ำแม่กลองเป็นแม่น้ำสายสำคัญ อันเกิดจากการรวมตัวของแม่น้ำแควน้อยและแม่น้ำแควใหญ่ที่ไหลมาจากเทือกเขาแหลมในจังหวัดกาญจนบุรีมาบรรจบกันที่บริเวณอำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรีแล้วไหลลงสู่ด้านใต้ผ่านอำเภอท่าม่วง อำเภอท่ามะกา จังหวัดกาญจนบุรี อำเภอบ้านโป่ง อำเภอโพธาราม อำเภอเมืองราชบุรี อำเภอดำเนินสะดวก อำเภอวัดเพลง จังหวัดราชบุรี แล้วไหลไปทางตะวันออกเฉียงใต้เข้าสู่เขตอำเภอบางคนที อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงครามและออกสู่อ่าวไทยที่ปากแม่น้ำแม่กลอง

บริเวณพื้นที่จากเขตอำเภอเมืองกาญจนบุรีมาถึงอำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เป็นบริเวณที่สูงมีภูเขาสลับกับที่ลุ่มสามารถปลูกข้าวได้ ตั้งแต่อำเภอโพธาราม ลงมาจนถึงเขตอำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี พื้นที่ทั้งสองฝั่งของแม่น้ำแม่กลองมีลักษณะเป็นที่ราบลุ่ม เมื่อเกิดมีลำน้ำไหลไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้เข้าไปในเขตอำเภอบางคนทีและอำเภออัมพวา บริเวณดังกล่าวจะมีสภาพเป็นพื้นที่ราบลุ่มต่ำไปถึงปากแม่น้ำแม่กลอง^[1]

ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ ได้แก่ ป่าไม้ ซึ่งมีพื้นที่ประมาณร้อยละ 38 ของจังหวัด แร่ธาตุ ได้แก่ ดีบุก แทนทาไลต์ เฟลสปาส์ ควอร์ต หินปูน ดินขาวและดินลูกรัง^[2]

---

[1] ศรีศักร วัลลิโภดม, “ ราชบุรี เมืองท่าที่ถูกลืม, “ เมืองโบราณ 16, 2 ( เมษายน – มิถุนายน 2533 ), : 44.

[2] สำนักงานจังหวัดราชบุรี , จังหวัดราชบุรีศูนย์กลางความเจริญภูมิภาคตะวันตก (ม.ป.ท. , 2539), 36

.

การปกครองจังหวัดราชบุรี

การปกครอง

แผนที่จังหวัดราชบุรี

ที่มา : ศรีศักร วัลลิโภดม, แม่น้ำแม่กลอง ลุ่มน้ำแม่กลอง:พัฒนาการทางสังคมและวัฒนธรรม (กรุงเทพมหานคร : บริษัท พิฆเณศ พริ้นติ้งเซ็นเตอร์ จำกัด , 2536), 46.

ในส่วนของการปกครองจังหวัดราชบุรี แบ่งการปกครองตามลักษณะการบริหารราชการส่วนภูมิภาคออกเป็น 9 อำเภอกับอีก 1 กิ่งอำเภอ ประกอบด้วย

1. อำเภอเมืองราชบุรี

2. อำเภอบ้านโป่ง

3. อำเภอโพธาราม

4. อำเภอดำเนินสะดวก

5. อำเภอปากท่อ

6. อำเภอจอมบึง

7. อำเภอสวนผึ้ง

8. อำเภอวัดเพลง

9. อำเภอบางแพ

10.กิ่งอำเภอบ้านคา

สำหรับการปกครองส่วนท้องถิ่นประกอบด้วย  องค์การบริหารส่วนจังหวัด1  แห่ง  เทศบาล  23  แห่ง  และองค์การบริหารส่วนตำบล  88  แห่ง^[1]

---

[1] สำนักงานจังหวัดราชบุรี , ศูนย์กลางความเจริญภูมิภาคตะวันตก (ม.ป.ท. , 2539),  ไม่ปรากฏเลขหน้า.

[2] สำนักงานสถิติจังหวัดราชบุรี, ผลการสำรวจประชากรเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2533

.

ที่ตั้งและอาณาเขตจังหวัดราชบุรี

แผนที่ท่องเที่ยวแสดงอาณาเขตและพื้นที่จังหวัดราชบุรี

ที่มา : การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย

ที่ตั้งและอาณาเขต

จังหวัดราชบุรี ตั้งอยู่ระหว่างรุ้งที่ 13 องศา 10 ลิปดา ถึง 13 องศา 45 ลิปดาเหนือ และระหว่างแวงที่ 99 องศา 10 ลิปดา ถึง 100 องศา 5 ลิปดาตะวันออก[1] มีเนื้อที่ประมาณ 5,916 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 3,247,554 ไร่[2] อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานครไปทางทิศตะวันตก ตามทางหลวงหมายเลข 4 (ถนนเพชรเกษม) เป็นระยะทาง 101 กิโลเมตร หรือตามทางหลวงหมายเลข 35 (ถนนธนบุรี – ปากท่อ) ประมาณ 80 กิโลเมตร

จังหวัดราชบุรี ตั้งอยู่ในภาคกลางด้านทิศตะวันตก มีพื้นที่ชายแดนติดกับประเทศพม่า โดยมีเทือกเขาตะนาวศรีเป็นพรมแดนสันปันน้ำ ระยะความยาว 73 กิโลเมตร มีแม่น้ำแม่กลองเป็นแม่น้ำสายหลักไหลผ่านในเขตจังหวัดราชบุรีประมาณ 67 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับบริเวณใกล้เคียงดังนี้

ทิศเหนือ         ติดต่อกับอำเภอท่ามะกา  อำเภอท่าม่วง อำเภอเมือง จังหวัดกาญจนบุรี

อำเภอนครปฐม จังหวัดนครปฐม

ทิศใต้            ติดต่อกับอำเภอเขาย้อย .จังหวัดเพชรบุรี

ทิศตะวันออก   ติดต่อกับอำเภอสามพราน .อำเภอเมืองนครปฐม จังหวัดนครปฐม

อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร

อำเภอบางคนที อำเภออัมพวาและอำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม

ทิศตะวันตก    ติดต่อกับอำเภอบางคายู อำเภอเมตตา จังหวัดทะวาย สหภาพพม่า

---

[1] กรมแผนที่ทหาร. แผนที่ลำดับชุด 1501 S ระวาง ND 47-11 มาตราส่วน 1 : 25,000  พิมพ์ครั้งที่ 1 RTSD (2526)

[2] สำนักงานสถิติจังหวัดราชบุรี, ผลการสำรวจประชากรเมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2533.